Yetkisiz İşlem ve ‘Portföyümü Erittiler’ İddiası: İspat ve Tazminat

Yatırımcıların en sık yaşadığı uyuşmazlıklardan biri, hesabında kendi talimatı olmadan işlem yapıldığı ya da komisyon için portföyünün gereksiz yere “eritildiği” iddiasıdır. İyi haber şu: mevzuat bu konuda yatırımcıyı korur ve ispat yükünü büyük ölçüde aracı kuruma yükler. Bu rehberde yetkisiz işlemi, portföy eritmeyi ve tazminat yolunu açıklıyoruz.

Talimata uygun işlem yükümlülüğü

Aracı kurum, yatırımcının açık, anlaşılır ve kayıt altına alınmış talimatına dayanmaksızın işlem yapamaz. Bu, sermaye piyasası hukukunun temel ilkelerinden biridir. Talimatsız gerçekleştirilen işlem hem yetkisiz işlem niteliği taşır hem de müşterinin sözleşmesel iradesine aykırıdır; bu ikili nitelik, aracı kurum için güçlü bir sorumluluk zemini oluşturur.

İspat yükü aracı kurumdadır

Aracı kurumlar; gerçekleştirilen tüm işlemlere ilişkin tarih, zaman, miktar, fiyat ve diğer unsurlar ile hesap hareketlerini kaydetmekle yükümlüdür. Bu kayıt yükümlülüğü nedeniyle, bir işlemin müşteri talimatına dayandığını ve talimata uygun yapıldığını ispat külfeti büyük ölçüde aracı kuruma düşer. Müşterinin “ben bu emri vermedim” demesi hâlinde, aksini kayıtlarla ortaya koymak aracı kurumun görevidir.

Portföy eritme (churning) nedir?

Portföy eritme; aracı kurumun ya da temsilcisinin, komisyon geliri elde etmek amacıyla müşteri menfaatine hizmet etmeyen aşırı sıklıkta ve gereksiz alım-satım yapmasıdır. İşlem hacmi ile müşterinin yatırım hedefleri arasındaki uçurum, churning’in göstergesidir. Bu davranış, özen ve sadakat yükümlülüğünün ağır ihlali olup tazminat sorumluluğu doğurur.

Tazminat ve zamanaşımı

Yetkisiz işlem veya portföy eritme nedeniyle uğranılan zarar için aracı kuruma karşı tazminat davası açılabilir. Talep sözleşmeye aykırılığa dayandığında, Türk Borçlar Kanunu m.146 uyarınca 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır; bu, haksız fiile kıyasla daha uzun bir koruma sağlar. Zararın ve illiyet bağının somut verilerle ortaya konması önemlidir.

Ne yapmalı?

Öncelikle aracı kuruma yazılı başvuru yapıp emir ve işlem dökümlerini talep edin. Yazışma, ekran görüntüsü ve varsa ses kayıtları gibi delilleri saklayın. Sonuç alınamazsa SPK’ya şikâyet ve mahkemede tazminat davası yollarını değerlendirin. Sürecin bir avukatla yürütülmesi, delil ve ispat stratejisi bakımından önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Aracı kurum benim iznim olmadan işlem yapabilir mi?

Hayır. Aracı kurum, yatırımcının açık, anlaşılır ve kayıt altına alınmış talimatına dayanmaksızın alım-satım işlemi gerçekleştiremez. Talimatsız yapılan işlem, yetkisiz işlem niteliğindedir ve sözleşmesel iradeye aykırıdır.

Yetkisiz işlemde ispat yükü kimdedir?

Aracı kurum, tüm emir ve işlemleri tarih, zaman, miktar, fiyat gibi unsurlarla kaydetmekle yükümlüdür. Müşteri talimatının varlığını ve işlemin talimata uygunluğunu ispat külfeti bu nedenle büyük ölçüde aracı kuruma düşer.

Portföy eritme (churning) nedir?

Portföy eritme; komisyon geliri elde etmek amacıyla, müşteri menfaatine hizmet etmeyen aşırı ve gereksiz alım-satım yapılmasıdır. Özen ve sadakat yükümlülüğünün ağır ihlali sayılır ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Zararımı nasıl tazmin ettiririm?

Yetkisiz işlem veya portföy eritme nedeniyle uğranılan zarar için aracı kuruma karşı tazminat davası açılabilir. Sözleşmeye aykırılığa dayanan taleplerde TBK m.146 uyarınca 10 yıllık zamanaşımı uygulanır. Ayrıca SPK’ya şikâyet yolu da açıktır.

Önce nereye başvurmalıyım?

Öncelikle aracı kuruma yazılı başvuru yapıp kayıtları (emir/işlem dökümleri) talep etmek; sonuç alınamazsa SPK’ya şikâyet ve/veya mahkemede tazminat davası yolları değerlendirilebilir. Delillerin (ekran görüntüsü, yazışma, ses kaydı) korunması önemlidir.