İspat Yükü ve Kusur Karineleri (Tehlike Sorumluluğu Halleri)

Bir tazminat davasında belki de en belirleyici soru şudur: ‘Kim, neyi ispatlamak zorunda?’ Çünkü ispat yükü kimdeyse, o taraf bunu başaramazsa davayı kaybedebilir. Bu yük her zaman zarar görende midir, yoksa bazen yer değiştirir mi?

İspat yükü ve kusur karineleri, davanın kaderini belirleyen konulardır.

Kural: ispat yükü zarar görende

Genel kural olarak, bir hakkın varlığını iddia eden onu ispatlamakla yükümlüdür. Haksız fiile dayalı tazminatta da kural olarak zarar gören; zararı, fiili, illiyet bağını ve (kusur sorumluluğunda) failin kusurunu ispatlamakla yükümlüdür.

Yani normalde ‘sen kusurluydun’ diyen tarafın bunu ortaya koyması beklenir.

Kusur karinesi: yük yer değiştirir

Bazı sorumluluk hâllerinde ‘kusur karinesi’ vardır; yani kusurun varlığı baştan varsayılır ve ispat yükü tersine döner. Bu durumlarda sorumlu tutulan kişi, gerekli özeni gösterdiğini, kusuru bulunmadığını kendisi ispatlamak zorundadır.

Örneğin adam çalıştıranın, yapı malikinin veya hayvan bulunduranın sorumluluğunda, sorumlunun kurtuluş için belirli hususları ispatlaması beklenir.

Kusursuz (tehlike) sorumluluk

Bazı hâllerde ise kusur hiç aranmaz; buna ‘kusursuz sorumluluk’ veya önemli bir türü olan ‘tehlike sorumluluğu’ denir. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden doğan zararlarda, işletme sahibi kusuru olmasa bile sorumlu tutulabilir.

Burada zarar gören, sorumlunun kusurunu ispatlamak zorunda değildir; tehlikeli faaliyet ile zarar arasındaki bağı ortaya koyması yeterli olabilir.

Pratik noktalar

• Kural: yük zarar görende: Normalde zarar, fiil, illiyet ve kusuru zarar gören ispatlar.
• Kusur karinesi: Bazı hâllerde sorumlu, kusursuzluğunu kendisi ispatlamalıdır.
• Tehlike sorumluluğu: Bazı tehlikeli faaliyetlerde kusur hiç aranmaz.
• Doğru dayanağı seçin: Hangi sorumluluk türüne girdiğiniz, ispat yükünü belirler.

Tazminat davasının sonucu, çoğu zaman ‘kimin neyi ispatlayacağı’ sorusunda saklıdır. Kural olarak yük zarar göründe olsa da, kusur karinesi veya tehlike sorumluluğu hâllerinde bu yük sorumluya geçebilir. Bu nedenle olayınızın hangi sorumluluk türüne girdiğini bir uzmanla belirlemeniz kritik önemdedir.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Metinde yer verilen değerlendirmeler yerleşik yargı uygulaması ve yürürlükteki kanun hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İçtihatlar ve mevzuat zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Tehlike sorumluluğunda ispat nasıl olur?

Tehlike sorumluluğunda zarar görenin kusuru ispatlaması gerekmez; tehlikeli faaliyetin zarara yol açtığını göstermesi yeterlidir. Kusur karinesi sorumluyu zorlar.

Kusur karinesi nedir?

Belirli hâllerde sorumlunun kusurlu olduğu varsayılır; sorumlu, kusursuzluğunu veya illiyet bağının kesildiğini ispatlamadıkça sorumlu kalır.

Hangi faaliyetler tehlike sorumluluğu doğurur?

Önemli ölçüde tehlike arz eden işletme faaliyetleri (örneğin motorlu araç işletimi) kusursuz tehlike sorumluluğu kapsamında değerlendirilir.