“Sabıka Kaydım Var, Nasıl Silinir?” – Adli Sicil Kaydı

Sabıka kaydı (adli sicil), kesinleşmiş mahkumiyette cezanın infazı tamamlanınca silinerek arşiv kaydına alınır; arşiv kaydı da genel kural olarak 5 yıl sonra tamamen silinir (5352 SK). Silme işlemini yalnızca Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü yapar; çoğu zaman kendiliğinden gerçekleşir. Bu rehberde sabıka kaydının ne zaman ve nasıl silineceğini, arşiv kaydını ve HAGB durumunu yalın bir dille açıklıyoruz.

Adli sicil (sabıka) kaydı nedir?

Adli sicil kaydı, Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş ceza mahkumiyetlerinin devlet tarafından tutulan resmi kaydıdır. Günlük hayatta “sabıka kaydı” denir. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na göre hapis cezaları, adli para cezaları, seçenek yaptırımları ve hak yoksunlukları bu sisteme işlenir. Bu belge; memuriyet, silah ruhsatı, vize başvurusu ve bazı mesleklere giriş gibi pek çok alanda istenir.

İki kayıt türü: Adli sicil ve arşiv

Kanun iki farklı kayıt türü öngörür ve aralarındaki fark pratikte çok önemlidir:

• Adli Sicil Kaydı: Kesinleşmiş mahkumiyette, cezanın infazı tamamlanana kadar görünen kayıttır. Hem özel kurumlar hem resmi kurumlar tarafından görülebilir.
• Arşiv Kaydı: Adli sicilden silinmiş kayıtların belirli sürelerle tutulmaya devam edildiği kayıttır. Kural olarak yalnızca soruşturma/kovuşturma, memuriyet gibi belirli amaçlarla ve çoğunlukla kamu kurumlarınca görülebilir.

Bu yüzden uygulamada sadece arşiv kaydı olan kişiler özel sektörde rahatça işe girebilirken, aktif adli sicil kaydı olanlar hem özel hem resmi başvurularda zorluk yaşayabilir.

Adli sicil kaydı ne zaman silinir?

5352 SK m.9’a göre adlî sicildeki bilgiler şu hallerde silinerek arşiv kaydına alınır:

• Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
• Mahkumiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
• Ceza zamanaşımının dolması,
• Genel af.

Ayrıca kişinin ölümü üzerine kayıt tamamen silinir. Önemli bir ayrıntı: adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler, adlî sicil kaydına hiç alınmadan doğrudan arşive kaydedilir.

Arşiv kaydının silinmesi: 5 yıl kuralı

Adli sicilden arşive geçen kayıt da sonsuza kadar kalmaz. Genel kural olarak arşiv kaydı, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl geçmesiyle tamamen silinir (5352 SK m.12). Bazı istisnai suçlarda (örneğin Anayasa’nın 76. maddesinde sayılan, milletvekili seçilmeye engel suçlar) daha uzun süreler gündeme gelebilir. Kişinin ölümü veya fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması halinde ise kayıt derhal ve tamamen silinir.

Silme işlemini kim yapar?

Bu konuda en sık yapılan hata, “mahkemeye başvurup sildireyim” düşüncesidir. Oysa Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, şartları oluştuğunda adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi işlemi münhasıran Adalet Bakanlığı Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından yapılır; mahkemelerin doğrudan silme kararı vermesi kural olarak yasaya aykırıdır.

Koşullar oluştuğunda kayıt genellikle re’sen (kendiliğinden) silinir. Silinmediğini fark ederseniz, Genel Müdürlüğe (e-Devlet üzerinden de) dilekçeyle başvurabilirsiniz. Başvurunuz yanıtsız kalır veya reddedilirse, idari yargıda iptal davası açma yolu açıktır.

HAGB sabıkaya işlemez

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı, bir mahkumiyet kararı değildir. Bu nedenle adli sicile ve arşive kaydedilmez; yalnızca yargı mercilerinin görebildiği özel bir sistemde tutulur. Sonuç olarak HAGB alan kişi sıradan sabıka sorgulamasında “temiz” görünür; memuriyet, işe giriş veya vize başvurularında bu nedenle engellenmez. Denetim süresi (kural olarak 5 yıl) içinde kasten yeni bir suç işlenmezse dava düşer ve HAGB kaydı da tutulduğu özel sistemden çıkarılır.

Memnu hakların iadesi

Mahkumiyet, bazı hak yoksunluklarına (memur olamama, ruhsat alamama gibi) yol açabilir. Bu kayıp hakların geri kazanılması için “yasaklanmış hakların geri verilmesi” (memnu hakların iadesi) yoluna gidilir. Bunun için cezanın infazının tamamlanmasından itibaren 3 yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemiş olması ve kişinin hayatını iyi hâl üzere geçirdiğinin anlaşılması gerekir; bu talep ceza mahkemesine yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sabıka kaydı (adli sicil) ne zaman silinir?

Adlî sicildeki bilgiler; cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, mahkumiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme/etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması veya genel af hallerinde Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nce silinir ve arşiv kaydına alınır (5352 SK m.9). Ölüm halinde ise kayıt tamamen silinir.

Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki fark nedir?

Adli sicil kaydı, kesinleşmiş mahkumiyette cezanın infazı tamamlanana kadar görünen kayıttır ve hem özel hem resmi kurumlarca görülebilir. Arşiv kaydı ise adli sicilden silinmiş kayıtların belirli sürelerle tutulduğu, kural olarak yalnızca soruşturma/kovuşturma veya memuriyet gibi belirli amaçlarla kamu kurumlarınca görülebilen kayıttır.

Arşiv kaydı ne kadar sürede silinir?

Genel kural olarak arşiv kaydı, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl geçmesiyle tamamen silinir (5352 SK m.12). Bazı istisnai durumlarda (örneğin Anayasa m.76 kapsamındaki suçlar) daha uzun süreler söz konusu olabilir. Kişinin ölümü veya fiilin suç olmaktan çıkması halinde ise derhal silinir.

Sabıka kaydını silmek için nereye başvurmalıyım?

Şartları oluştuğunda silme işlemi münhasıran Adalet Bakanlığı Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından yapılır. Genellikle koşullar oluştuğunda re’sen (kendiliğinden) silinir; silinmediğini fark ederseniz Genel Müdürlüğe (e-Devlet üzerinden de) dilekçeyle başvurabilirsiniz. Mahkemelerin doğrudan silme kararı vermesi kural olarak yasaya aykırıdır.

HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) sabıka kaydına işler mi?

Hayır. HAGB bir mahkumiyet kararı olmadığından adli sicile ve arşive kaydedilmez; sadece yargı mercilerinin görebildiği özel bir sistemde tutulur. Bu nedenle HAGB alan kişi sıradan sabıka sorgulamasında ‘temiz’ görünür; memuriyet, işe giriş veya vize başvurularında engellenmez. Denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer ve bu kayıt da silinir.

Adli para cezası da sabıka kaydında görünür mü?

5352 SK’ya göre adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler, adlî sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir. Yani bu kayıtlar genel adli sicil sorgulamasında değil, arşiv kaydında yer alır ve kural olarak yalnızca kamu kurumlarının yaptığı sorgulamalarda görülür.

Sabıkam yüzünden memur olamıyorum; yasak hakları geri alabilir miyim?

Evet, koşulları varsa. Mahkumiyet nedeniyle kaybedilen hakların (memuriyet, ruhsat gibi) iadesi için ‘yasaklanmış hakların geri verilmesi’ (memnu hakların iadesi) yoluna gidilebilir. Bunun için cezanın infazının tamamlanmasından itibaren 3 yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemiş olması ve kişinin hayatını iyi hâl üzere geçirdiğinin anlaşılması gerekir; ceza mahkemesine başvurulur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.