Yöresiyle özdeşleşmiş ürünlerin adı, hem üreticiler hem de tüketiciler için önemli bir değerdir. Antep baklavası, Malatya kayısısı veya Ezine peyniri gibi adlar, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun coğrafi işaret ve geleneksel ürün adına ilişkin hükümleriyle (m.33 vd.) korunur. Bu koruma, taklitle mücadelenin yanında kırsal kalkınma ve katma değerli üretim açısından da güçlü bir araçtır.

Coğrafi İşaret Nedir?

Coğrafi işaret; belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işarettir (m.34). Gıda, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünlerinden bu Kanun’daki şartları taşıyanlar, tescil edilmeleri kaydıyla korumadan yararlanır (m.33). Koruma, marka gibi tek bir kişiye değil; tescildeki şartlara uyan tüm üreticilere açıktır.

Menşe Adı ve Mahreç İşareti

Coğrafi işaretler iki biçimde tescil edilir:

• Menşe adı: Ürünün tüm veya esas özelliklerini coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan aldığı; üretim, işleme ve diğer işlemlerin tümünün bu alanda gerçekleştiği ürünleri tanımlar.
• Mahreç işareti: Belirgin niteliği veya ünü bakımından coğrafi alanla özdeşleşen; üretim, işleme veya diğer işlemlerinden en az biri bu alanda yapılan ürünleri tanımlar.

Geleneksel Ürün Adı

Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen, ancak ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için en az otuz yıl süreyle geleneksel olarak kullanıldığı kanıtlanan adlar; geleneksel üretim/işleme yöntemi, geleneksel bileşim ya da geleneksel hammaddeden kaynaklanması hâlinde geleneksel ürün adı olarak korunabilir (m.34/3).

Tescil, Başvuru ve Denetim

Koruma yalnızca tescil ile elde edilir. Başvuru hakkı; üretici birlikleri, ürünle ilgili kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, ilgili dernek, vakıf ve kooperatifler ile ürünün tek üreticisinde bulunur (m.36). Başvuruya teknik şartname, coğrafi sınır, üretim metodu ve ürünün coğrafi alanla bağını kanıtlayan belgeler eklenir. Türk Patent ve Marka Kurumu incelemesinin ardından başvuru bültende yayımlanır; üç ay içinde itiraz edilebilir. Tescilden sonra ürünün şartlara uygunluğu, belirlenen denetim merci tarafından denetlenir (m.49).

Korumanın Kapsamı

Tescilli coğrafi işaretin ününden haksız yararlanma; ürünün gerçek özelliklerini taşımadığı hâlde “stilinde”, “tarzında”, “tipinde” gibi çağrışım yapan ya da başka dile çevrilmiş kullanımlar ve taklit, talep üzerine mahkeme tarafından önlenebilir (m.44). Hak sahipleri ayrıca amblemin yanıltıcı kullanımının önlenmesini de isteyebilir.

Danışmanlık

Coğrafi işaret tescili, kapsamlı bir teknik şartname ve belge hazırlığı ile denetim yapılanması gerektirir. Ofisimiz; üretici birlikleri, meslek kuruluşları ve firmalara tescil başvurusu, denetim modeli ve taklit/haksız kullanıma karşı dava süreçlerinde danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.