Ticari hayatta bir tarafın, malını kendi adına ancak başkasının hesabına alıp satması sıkça başvurulan bir yöntemdir. Bu ilişki hukuken komisyon sözleşmesidir ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 532 ila 546. maddelerinde düzenlenir. Komisyoncu, bir dolaylı temsilci olarak ticari işlemlerin güvenli yürütülmesinde önemli rol oynar.

Komisyon Sözleşmesi Nedir?

Alım veya satım komisyonculuğu; komisyoncunun ücret karşılığında, kendi adına ve vekâlet verenin (müvekkilin) hesabına kıymetli evrak ile taşınırların alım veya satımını üstlendiği sözleşmedir (m.532). Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır. Sözleşmenin konusu kıymetli evrak ve taşınırla sınırlı değildir; diğer komisyon işlerinde de bu hükümler geçerlidir (m.546). Taşıma işleri komisyonculuğu ise öncelikle Türk Ticaret Kanunu’na (m.917 vd.) tabidir.

Komisyoncunun Borçları

• Talimata uyma: Özellikle fiyat konusundaki talimatlara uymak zorundadır (m.535-536); aksi hâlde sorumlu olur.
• Bilgilendirme: Yaptığı iş ve talimatın yerine getirildiği hakkında müvekkili bilgilendirir (m.533).
• Malı koruma: Satılmak üzere gönderilen eşya ayıplıysa müvekkilin haklarını korur, zararı tespit ettirir ve durumu bildirir (m.534).
• Hak ve borçları devir: Dolaylı temsil gereği, üçüncü kişilerle yaptığı işlemden doğan hak ve borçları ikinci bir işlemle müvekkile aktarır.

Komisyoncunun Hakları

• Ücret: İşi yapınca; işin yapılamaması müvekkile yükletilebilen bir sebepten kaynaklanıyorsa yine ücrete hak kazanır (m.539).
• Masraf ve faiz: Müvekkil yararına yaptığı masraflar ile verdiği avanslar için faiz isteyebilir (m.538).
• Hapis hakkı: Sattığı malın bedeli ve satın aldığı mal üzerinde hapis hakkı vardır (m.541).
• Bizzat taraf olma: Belirli koşullarda işleme kendisi alıcı veya satıcı olarak taraf olabilir (m.543-545).

Üçüncü kişinin borcunu ifa edeceğine dair güvence (del credere) veren komisyoncu, bunun için ilave ücret talep edebilir (m.537).

Dürüstlük Kuralı ve Ücret Kaybı

Komisyoncu, müvekkile karşı dürüstlük kurallarına aykırı davranır; özellikle satın aldığından fazla ya da sattığından eksik bir bedel bildirirse ücret hakkını kaybeder. Bu durumda müvekkil, komisyoncuyu gerçekleşen bedel üzerinden alıcı veya satıcı sayma hakkına sahiptir (m.540).

Simsarlıktan Farkı ve Zamanaşımı

Komisyoncu, simsardan farklı olarak yalnızca aracılık etmez; işlemi bizzat kendi adına yapar. Komisyon sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (m.147). Ofisimiz, komisyon sözleşmelerinin talimat, fiyat, del credere ve devir hükümleriyle doğru kurgulanmasında ve doğan uyuşmazlıkların çözümünde danışmanlık ve temsil hizmeti vermektedir.