Cezaevindeki bir kişinin dış dünyayla bağını sürdürmesi, hem kişisel hem de ailevi açıdan büyük önem taşır. Bu hak sınırsız değildir; ancak kısıtlamalar da keyfi olamaz, kanunda gösterilen usule uymak zorundadır. Bu rehberde hükümlü ve tutuklunun mektup, telefon ve ziyaret haklarına getirilen sınırlamaları ve bunlara karşı itiraz yollarını sade bir dille açıklıyoruz.
Telefon Görüşmesi ve Sınırları
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 66. maddesine göre, kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler idarenin kontrolündeki ücretli telefonlarla görüşebilir; bu görüşmeler idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Telefon hakkı, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. Açık kurumlarda görüşme daha serbesttir. Altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerin ölüm, ağır hastalık veya doğal afet hâllerinde hükümlü, kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır. Ayrıca açık ve kapalı kurumlardaki hükümlüler cep telefonu ve benzeri kişisel iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamaz; iletişim yalnızca idarenin sağladığı imkânlar üzerinden kurulur.
Mektup, Faks ve Telgrafın Denetimi
Kanun’un 68. maddesi, hükümlüye kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücreti kendisince karşılanmak koşuluyla gönderme hakkı tanır. Bu iletiler, mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon, bulunmayanlarda kurumun en üst amiri tarafından denetlenir. Kurumun asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşüren, görevlileri hedef gösteren, terör veya suç örgütü mensuplarının haberleşmesine yol açan, tehdit ve hakaret içeren iletiler hükümlüye verilmez veya gönderilmez.
Avukat ve Acil Aile Hâlleri İstisnası
Bazı iletişimler bu denetimin dışındadır. Hükümlünün resmî makamlara veya savunması için avukatına gönderdiği mektup, faks ve telgraflar içerik denetimine tabi değildir; avukatla yapılan görüşme ve haberleşme özel olarak korunur. Ayrıca anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölümü veya ağır hastalığı ile doğal afet hâllerinde yapılması gereken haberleşmeler, bir disiplin cezası infaz ediliyor olsa bile engellenemez. Disiplin cezası olarak uygulanabilen haberleşmeden yoksun bırakma, bir aydan üç aya kadar bir süreyle ve tamamen ya da kısmen söz konusu olabilir.
Sakıncalı Mektupta İtiraz Yolu
Bir mektup sakıncalı görülürse disiplin kuruluna sevk edilir; kurul kısmen veya tamamen sakıncalı bulursa, mektup yok edilmeden şikâyet ve itiraz süresi sonuna kadar saklanır. Kısmen sakıncalı görülen mektup, sakıncalı kısımları okunmayacak şekilde çizilerek; tamamen sakıncalı görülen mektupta ise yalnızca karar tebliğ edilir. Bu işleme karşı hükümlü, tebliğden itibaren on beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edebilir; infaz hâkimliğinin kararına karşı da tebliğden itibaren bir hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. Yazışma ve haberleşmenin denetimi, Anayasa’nın 22. maddesindeki haberleşme hürriyeti ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi kapsamında değerlendirildiğinden, kararın kapsamı, süresi ve istisnaların gözetilip gözetilmediği dikkatle incelenmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
