Devletin taraf olduğu büyük altyapı ve hizmet projelerinde (enerji, otoyol, liman gibi) uyuşmazlıkların tahkimle çözülmesi mümkündür; ancak bu, ancak 1999’daki Anayasa değişikliğiyle açıldı. Bu rehberde kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinde tahkimi sade bir dille açıklıyoruz.
1999 Anayasa Değişikliği
1999 öncesinde, imtiyaz sözleşmeleri idari sözleşme sayıldığından bunlardan doğan uyuşmazlıklar idari yargının (Danıştay) tekelindeydi ve tahkim tartışmalıydı. 13 Ağustos 1999 tarihli ve 4446 sayılı Kanunla Anayasa’nın 125. maddesine eklenen hükümle, “kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların millî veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir” kuralı getirildi. Aynı maddede milletlerarası tahkime gidebilmek yabancılık unsuru taşıma şartına bağlandı.
Danıştay’ın Rolünün Değişmesi
Aynı dönemde Anayasa’nın 155. maddesi de değiştirildi: Danıştay’ın imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini “incelemek” (bağlayıcı denetim) yetkisi, “düşüncesini bildirmek”e dönüştürüldü. Buna paralel olarak Danıştay Kanunu ve İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda değişiklik yapıldı; Danıştay artık bu sözleşmeler hakkında belirli bir süre içinde görüş bildirir.
4501 Sayılı Kanun
Anayasa değişikliğinin ardından çıkarılan 4501 sayılı Kanun (Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun), tahkimin çerçevesini çizer. Buna göre taraflar, sözleşmeye koyacakları bir tahkim şartı veya ayrı bir tahkim sözleşmesiyle tahkimi kabul edebilir; tahkim yeri, uygulanacak maddi hukuk ve usul gibi hususları belirleyebilirler.
Milletlerarası Tahkim Kanunu ile İlişki
Yabancılık unsuru taşıyan imtiyaz uyuşmazlıklarının milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu kapsamındadır; Kanun bunu açıkça düzenler. Yabancılık unsuru bulunmayan uyuşmazlıklarda ise millî tahkim veya idari yargı gündeme gelir. Bu çerçeve, kamu projelerine yabancı yatırımcı ve finansman çekilmesini kolaylaştırmayı amaçlamıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
