İşten çıkarılan her işçi dava açamaz; ancak iş güvencesi kapsamındaki işçiler, geçerli bir sebebe dayanmayan feshe karşı işe iade davası açabilir. Bu dava, feshin geçersizliğini ve işe geri dönüşü amaçlar.
Bu yazıda işe iade davasının şartlarını, arabuluculuk ve dava sürelerini ve davanın sonuçlarını genel hatlarıyla açıklıyoruz. Süreler kısa ve hak düşürücü olduğundan, somut durumda mutlaka bir avukata danışmak gerekir.
İşe İade Davası Nedir?
İşe iade davası, 4857 sayılı Kanun’un 18-21. maddelerinde düzenlenen iş güvencesi sistemine dayanır. İşveren, iş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesini ancak geçerli bir sebeple feshedebilir; aksi hâlde fesih geçersiz sayılabilir.
İş Güvencesi Kapsamı ve Şartlar
İşe iade davası açabilmek için kural olarak; işçinin 4857 sayılı Kanun’a tabi ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışması, en az altı aylık kıdeminin bulunması (yer altı işlerinde aranmaz), işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması ve işçinin işletmenin bütününü yöneten işveren vekili olmaması gerekir.
Otuz İşçi Şartı
Otuz işçi şartı hesaplanırken, işverenin aynı işkolundaki tüm işyerlerinde çalışan işçiler dikkate alınır. Belirleyici an kural olarak fesih tarihidir; çırak, stajyer gibi bazı kişiler bu sayıya dahil edilmez.
Geçerli Sebep ve Yazılı Fesih
İşveren; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin/işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Ayrıca fesih bildirimi yazılı yapılmalı, sebep açık ve kesin belirtilmeli; davranış veya verim kaynaklı fesihlerde işçinin savunması alınmalıdır (m.19).
Arabuluculuk Dava Şartıdır
İşçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren bir ay (otuz gün) içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması işe iade hakkını ortadan kaldırır.
Dava Süresi
Arabuluculuk anlaşma ile sonuçlanmazsa, işçi son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta (on dört gün) içinde iş mahkemesinde işe iade davası açmalıdır.
Davanın Sonucu: Feshin Geçersizliği
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi de kararın kesinleşmesinin ardından on iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelidir.
İşe Başlatmama Tazminatı
İşveren, başvuruya rağmen işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa; işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama (iş güvencesi) tazminatı ödemekle yükümlü olur.
Boşta Geçen Süre Ücreti
İşçiye ayrıca, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir. Bu tutar, işçinin işe başlatılıp başlatılmamasından bağımsız olarak doğar.
Vergilendirme ve İkale
İşe başlatmama tazminatı, kural olarak damga vergisi hariç gelir vergisinden istisnadır. Tarafların karşılıklı anlaşmayla sözleşmeyi sona erdirdiği (ikale) hâllerde ise işçi kural olarak iş güvencesi hükümlerinden yararlanamaz.
İş Güvencesi Kapsamı Dışındaki İşçi
Otuz işçi veya altı ay kıdem şartını taşımayan işçi, işe iade davası açamaz. Ancak feshin kötüniyetli olduğu hâllerde (örneğin işçinin şikâyeti veya hak araması nedeniyle çıkarılması), bu işçi kural olarak kötüniyet tazminatı talep edebilir. Bu nedenle iş güvencesi dışında kalmak, her zaman haksız feshe karşı çaresizlik anlamına gelmez.
Davayla Birlikte İstenebilecek Alacaklar
İşe iade süreciyle birlikte ya da ayrıca; kıdem ve ihbar tazminatı, ödenmeyen ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar da gündeme gelebilir. Hangi talebin hangi usulle ve sürede ileri sürüleceği, somut olayın koşullarına göre belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Her işçi işe iade davası açabilir mi?
Hayır. Kural olarak belirsiz süreli sözleşme, en az altı ay kıdem, otuz işçi şartı ve işveren vekili olmama koşulları gerekir.
Dava açmak için ne kadar sürem var?
Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalı; anlaşmazlıkta son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açmalısınız.
Davayı kazanırsam işe geri döner miyim?
İşveren bir ay içinde işe başlatabilir; başlatmazsa işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti gündeme gelir.
İşe başlatmama tazminatı ne kadardır?
Kural olarak en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarındadır.
İstifa edersem işe iade açabilir miyim?
İşe iade davası kural olarak işveren feshine karşıdır; istifa veya karşılıklı anlaşmayla (ikale) sona erme hâllerinde kural olarak açılamaz.
Sonuç
İşe iade davası, kısa süreleri ve teknik şartlarıyla titizlik gerektiren bir süreçtir; bir günlük gecikme bile hak kaybına yol açabilir. Feshin geçersizliği iddianızı değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
