Anne ve baba boşandığında çocuğun velayeti kural olarak tek bir ebeveyne verilir; Türk Medeni Kanunu’nun 336. maddesi boşanmada velayetin çocuk kendisine bırakılan tarafa ait olacağını söyler. Peki velayet anne ile babaya birlikte verilemez mi? Son yıllarda “ortak velayet” kavramı Türk hukukunda da uygulanmaya başladı. Bu rehberde ortak velayetin ne olduğunu, hangi şartlarda mümkün olduğunu ve çocuk ile nafaka bakımından ne anlama geldiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Ortak Velayet Nedir?
Ortak velayet, boşanma ya da ayrılıktan sonra çocuğa ilişkin önemli kararların (eğitim, sağlık, oturulacak yer, yurt dışına çıkış gibi) anne ve baba tarafından birlikte alınması demektir. Tek velayette bu kararları yalnızca velayeti alan ebeveyn verirken, ortak velayette yetki ve sorumluluk paylaşılır. Ortak velayet, çocuğun mutlaka iki evde eşit süre kalacağı anlamına gelmez; çoğu zaman çocuk bir ebeveynin yanında yaşar, diğer ebeveynle de düzenli kişisel ilişki kurar.
Kanunda Açıkça Yazmıyordu, Yargı Yolu Açtı
Türk Medeni Kanunu’nda boşanma hâlinde ortak velayeti açıkça düzenleyen bir hüküm yoktur. Uzun yıllar Yargıtay, velayetin anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasını “kamu düzenine aykırı” görerek kabul etmedi. Bu tutum 2017’de değişti.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2016/15771 esas ve 2017/1737 karar sayılı (20.02.2017 tarihli) kararında, Türkiye’nin onayladığı uluslararası bir sözleşmeye dayanarak ortak velayetin önünü açtı. Mahkeme özetle şunu söyledi: Anayasa’nın 90. maddesi gereği usulüne uygun yürürlüğe giren uluslararası sözleşmeler kanun hükmündedir; eşlerin evlilik sırasında ve evliliğin sona ermesinde çocuklarıyla ilişkilerinde eşit hak ve sorumluluğa sahip olduğunu söyleyen sözleşme karşısında, ortak velayet düzenlemesi “Türk kamu düzenine açıkça aykırı” sayılamaz. Bu karardan sonra mahkemeler, Türk vatandaşları için de uygun şartlarda ortak velayete hükmedebilmektedir.
Ortak Velayet Hangi Şartlarda Verilir?
Ortak velayet otomatik bir hak değildir; hâkim her dosyayı çocuğun yararına göre ayrı ayrı değerlendirir. Uygulamada öne çıkan ölçütler şunlardır:
- Çocuğun üstün yararı: Her zaman ilk ölçüt budur. Ortak velayet çocuğun ruhsal ve fiziksel gelişimine zarar verecekse verilmez.
- Tarafların isteği ve uyumu: Anne ile babanın ortak velayet konusunda istekli olması ve çocuğa dair konularda sağlıklı iletişim kurabilmesi beklenir.
- Sürekli çatışmanın bulunmaması: Aile içi şiddet, ağır geçimsizlik, bağımlılık ya da bir ebeveynin diğeriyle hiç anlaşamadığı durumlarda ortak velayet uygun görülmez.
- Çocuğun görüşü: Ayırt etme gücüne sahip (idrak çağındaki) çocuğun görüşü alınır; gerektiğinde uzman raporuna başvurulur.
Ortak Velayette Çocuk Kimle Yaşar, Nafaka Ne Olur?
Ortak velayette de çocuk genellikle bir ebeveynin yanında düzenli olarak yaşar; diğer ebeveynle görüş günleri belirlenir. Önemli bir nokta şudur: Ortak velayet, nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katkı niteliğindeki iştirak nafakası, çocuğun yanında daha az kaldığı ebeveyn yönünden devam edebilir. Yargı, yalnızca ortak velayet kurulduğu için nafakada kendiliğinden bir indirim yapılması gerekmediğini kabul etmektedir; çünkü nafaka çocuğun geleceği için bir güvencedir.
Nereye Başvurulur?
Ortak velayet, boşanma davası içinde talep edilebileceği gibi, daha önce tek velayetle sonuçlanmış bir boşanmadan sonra velayetin yeniden düzenlenmesi yoluyla da istenebilir. Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir (aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla Asliye Hukuk Mahkemesi). Talebin çocuğun yararına olduğunu somut biçimde ortaya koyan, tarafların uyumunu ve yaşam koşullarını gösteren bir dosya hazırlığı sonucu doğrudan etkiler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
