Mahkeme kamulaştırma bedelini belirledi, hatta tazminata ve vekalet ücretine de hükmetti; ama idare ödeme yapmıyor. Bu durumda malik ne yapabilir? İdareye karşı doğrudan icra takibi başlatmak mümkün mü? Türk hukuku bu konuda özel bir yol öngörmüştür. Bu yazıda, kamulaştırma bedelinin idarece ödenmemesi hâlinde malikin başvurabileceği yolları sade bir dille açıklıyoruz.
Önce İdareye Yazılı Başvuru Şartı
Konunun dayanağı, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 7421 sayılı Kanun’la eklenen Ek 4. maddedir. Bu düzenlemeye göre, mahkemece hükmedilen kamulaştırma bedeli, tazminat, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin tahsili için doğrudan icra takibi başlatılamaz; önce ilgili idareye yazılı olarak başvurulması zorunludur. Bu başvuruda, malik ödemenin yapılmasını istediği banka hesabını da bildirir.
Otuz Günlük Süre ve İlamlı İcra
İdare, malikin bildirdiği banka hesabına, başvurunun kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde ödeme yapmak zorundadır. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa, malik genel hükümler çerçevesinde ilamlı icra takibi başlatabilir. Yani idareye karşı icra yolu kapalı değildir; sadece önce bu otuz günlük bekleme süresinin işletilmesi gerekir.
Kesinleşme Beklenmeden İcra
Önemli bir kolaylık vardır: kamulaştırma bedeline ilişkin mahkeme kararı, kesinleşmeden de icraya konabilir. Yani malik, kararın temyiz veya istinaf süreci tamamlanmasını beklemeden, otuz günlük süre dolduktan sonra alacağını icra yoluyla talep edebilir. Bu, mülkiyeti elinden alınan vatandaşın bedeline daha hızlı kavuşmasını amaçlayan bir düzenlemedir.
İdarenin Konumu ve Maktu Harç
Bu özel takipte idare lehine bazı kurallar da vardır. İdare, icranın geri bırakılmasını talep ederken (İcra ve İflas Kanunu m.36 kapsamında) teminat göstermek zorunda değildir. Ayrıca bu takiplerde harç ve vekalet ücreti maktu (sabit) olarak uygulanır; yani alacağın tutarına göre oransal olarak artmaz. Bu kurallar, kamu idaresinin mali yapısı gözetilerek getirilmiştir; ancak malikin alacağını tahsil etme hakkını ortadan kaldırmaz.
Yargıtay uygulaması da bu yöndedir; nitekim Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin kararlarında, kamulaştırma bedelinin tahsili için Ek 4. maddedeki usulün izlenmesi gerektiği ve bu çerçevede idareye karşı icra takibi yapılabileceği kabul edilmektedir.
Başvuru ve İcra Pratikte Nasıl İşler?
Sürecin pratikte sorunsuz ilerlemesi için bazı noktalara dikkat etmek gerekir. İdareye yapılan yazılı başvuruda, mahkeme kararının tarih ve sayısı, hükmedilen tutarlar ve ödemenin yapılacağı banka hesabı (IBAN) açıkça belirtilmelidir. Başvurunun idareye ulaştığı tarih önemlidir; çünkü otuz günlük süre bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle başvurunun, ulaştığı tarihi kanıtlanabilir bir yolla (örneğin yazılı kayıt altına alınarak) yapılması yararlıdır.
Otuz gün dolduğunda ödeme hâlâ yapılmamışsa, malik ilam ve eklerini icra dairesine sunarak ilamlı icra takibi başlatır. Takip kesinleştiğinde, idarenin bütçe ve ödeme usulleri çerçevesinde tahsilat gerçekleştirilir. Faiz konusunda da malikin hakları saklıdır; gecikme nedeniyle işleyen yasal faiz, talep edilmesi hâlinde ana alacakla birlikte tahsil edilebilir.
Sonuç olarak, idare kamulaştırma bedelini ödemiyorsa malik çaresiz değildir: önce idareye yazılı başvuru yapılır, otuz gün beklenir ve ödeme gelmezse karar kesinleşmeden ilamlı icra takibi başlatılabilir. Sürelerin doğru takibi ve başvurunun usulüne uygun yapılması, hak kaybını önlemek açısından önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
