Rekabet hukukunda hâkim durum denince çoğu zaman tek bir dev şirket akla gelir; oysa birden fazla teşebbüs de birlikte hâkim sayılabilir. Bu kavrama “birlikte hâkim durum” (collective dominance) denir. Bu rehberde konuyu sade bir dille açıklıyoruz.
Hâkim Durumun Tanımı
4054 m. 3’e göre hâkim durum; belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücüdür. Tanımdaki “bir veya birden fazla” ifadesi, hâkimliğin tek bir teşebbüse özgü olmadığını gösterir.
Birlikte Hâkimlik Nedir?
Birlikte hâkim durum; aralarında ekonomik bağlar bulunan birden fazla teşebbüsün, birlikte hareket ettiğinde piyasada rakip ve müşterilerden bağımsız davranabilme gücüne sahip olmasıdır. Özellikle az sayıda büyük oyuncunun bulunduğu oligopol piyasalarda gündeme gelir. Tespitinde; pazarın şeffaflığı, teşebbüslerin karşılıklı bağımlılığı ve birbirlerini disipline edebilecek mekanizmaların varlığı gibi ölçütler değerlendirilir.
Kötüye Kullanma Yasağı
4054 m. 6’ya göre, bir veya birden fazla teşebbüsün hâkim durumunu tek başına yahut başkalarıyla birlikte davranışlar ile kötüye kullanması yasaktır. Yani birlikte hâkim durumdaki teşebbüsler de — tıpkı tek başına hâkim teşebbüsler gibi — bu konumlarını kötüye kullanamaz (örneğin aşırı fiyatlama, ayrımcılık veya rakipleri dışlayıcı uygulamalar). Kanun, hâkim durumda olmayı değil, bu durumun kötüye kullanılmasını yasaklar.
Anlaşma ile Farkı
Birlikte hâkimlik, teşebbüsler arası açık bir anlaşma (m. 4) bulunmasa bile söz konusu olabilir; burada belirleyici olan, teşebbüslerin piyasadaki yapısal konumu ve birlikte sahip oldukları pazar gücüdür. Rekabet Kurulu geçmişte bazı sektörlerde (örneğin basın piyasasında) iki büyük grubun birlikte hâkim durumda olduğunu tespit etmiştir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
