Arabuluculuk, tarafların bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşımadan önce ya da yargılama sürerken tarafsız bir arabulucu eşliğinde müzakere ederek çözmeye çalıştıkları bir yöntemdir. Aile hukukunda arabuluculuğun sınırları, “kamu düzeni” ölçütüyle çizilir.
Boşanmada Arabuluculuk Zorunlu mu?
Kural olarak hayır. Boşanmanın kendisi, velayet, vesayet, soybağı ve evliliğin geçerliliği gibi konular kişisel statüyü ve çoğu zaman çocuğun korunmasını ilgilendirdiğinden zorunlu arabuluculuğa (dava şartına) tabi değildir. Bu uyuşmazlıklarda hâkimin denetimi ve onayı belirleyici olduğundan, bunlar arabuluculuk masasında tasarruf edilebilecek konular sayılmaz.
Hangi Aile Uyuşmazlıkları Arabuluculuğa Elverişlidir?
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği malvarlığına ilişkin konular ihtiyari arabuluculuğa açıktır. Uygulamada özellikle boşanma kesinleştikten sonra mal rejiminin tasfiyesi (katılma alacağı, değer artış payı), maddi-manevi tazminat ve nafaka artırımı/azaltımı talepleri arabuluculukla çözülebilmektedir.
Anlaşmalı Boşanmaya Hazırlıkta Pratik Bir Araç
Arabulucu hâkim gibi karar vermez; taraflara çözüm dayatmaz, müzakereyi kolaylaştırır. Bu nedenle ihtiyari arabuluculuk, özellikle anlaşmalı boşanma protokolünün olgunlaştırılmasında, çatışmanın azaltılmasında ve sürecin daha yönetilebilir hâle getirilmesinde faydalı olabilir.
Şiddet İçeren Dosyalarda Dikkat
Aile içi şiddet iddiası bulunan veya 6284 kapsamında uzaklaştırma kararı verilmiş dosyalarda, tarafların müzakere masasında yan yana getirilmesi mağduriyet doğurabileceğinden arabuluculuk uygun bir yol değildir. Güç dengesizliğinin bulunduğu hâllerde sürecin amacına ulaşması beklenmez.
Anlaşma Belgesinin Etkisi
Üzerinde uzlaşılan ve usulüne uygun imzalanan arabuluculuk anlaşma belgesi, koşulları sağlandığında icra edilebilirlik kazanabilir ve anlaşılan konularda yeniden dava açılmasını engelleyebilir. Bu nedenle belgenin kapsamının dikkatle belirlenmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet arabuluculukla belirlenebilir mi? Hayır; velayet ve çocukla kişisel ilişki kamu düzenine ilişkindir ve hâkim denetimine tabidir.
Aile arabuluculuğu zorunlu hâle gelecek mi? Bu konu hukuk gündeminde tartışılmakta ve yargı paketleri kapsamında değerlendirilmektedir; ancak boşanmanın kendisi bakımından genel kural hâlâ ihtiyariliktir.
Avukatla katılmak zorunlu mu? Zorunlu değildir; ancak anlaşılan konularda tekrar dava açılamaması gibi sonuçlar nedeniyle sürecin danışmanlıkla yürütülmesi yararlıdır.
Doğru dosyada ve doğru kapsamda kullanıldığında arabuluculuk; zaman, masraf ve çatışma yönetimi açısından güçlü bir araçtır. Hangi taleplerin arabuluculuğa elverişli olduğunun baştan netleştirilmesi için profesyonel destek almak faydalı olabilir.
