Sözleşmeden Sonra Maliyetler/Döviz Aşırı Arttı – Sözleşme Uyarlanabilir mi?

Ne yaşandı?

Bir sözleşme yapıldıktan sonra döviz kuru, maliyetler ya da piyasa koşulları beklenmedik biçimde aşırı değişiyor. Edimler arasındaki denge öyle bozuluyor ki, borçlu için ifa neredeyse katlanılamaz hâle geliyor. Taraflardan biri sözleşmenin güncellenmesini istiyor.

Hukuki durum

Türk Borçlar Kanunu m. 138, “aşırı ifa güçlüğü” başlığı altında uyarlama imkânı tanır. Sözleşmenin kurulduğu sırada öngörülemeyen ve taraflardan kaynaklanmayan olağanüstü bir durum ortaya çıkar, bu durum borçludan ifanın beklenmesini dürüstlük kuralına aykırı kılacak ölçüde edim dengesini bozarsa ve borçlu henüz ifa etmemiş ya da aşırı güçlüğü saklı tutarak ifa etmişse; borçlu hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir.

Bu koşullar dar yorumlanır; sıradan bir fiyat dalgalanması ya da öngörülebilir bir risk, tek başına uyarlama için yeterli sayılmaz. Olağanüstülük, öngörülemezlik ve dengenin aşırı bozulması birlikte aranır.

Uyarlama değerlendirilirken öncelikle sözleşmenin yorumu ve tarafların üstlendiği risklerin dağılımı incelenir. Sözleşmede artış/uyarlama mekanizması (örneğin endeksleme) öngörülmüşse, kural olarak önce bu sözleşmesel düzenleme işletilir.

Ne yapmalısınız?

Değişikliğin öngörülemez ve olağanüstü olduğunu, edim dengesini nasıl bozduğunu ortaya koyun; öncelikle karşı tarafla uyarlama için görüşün. Sonuç alınamazsa uyarlama/dönme davası gündeme gelir; bir avukatla ilerlemeniz yararlı olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.