Sözleşmeden Dönme ve Karşılıklı İade (TBK 125)

Karşılıklı borç doğuran bir sözleşmede taraflardan biri edimini yerine getirmezse, diğer tarafın elinde birden çok seçenek bulunur. Bu seçeneklerden “dönme”, sözleşmeyi geçmişe etkili biçimde sona erdirip verilenlerin iadesini sağlar.

Kanun ne diyor?

Türk Borçlar Kanunu m. 125, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt hâlinde alacaklıya seçimlik haklar tanır. Alacaklı, borçluya uygun bir süre verir (ya da süre verilmesi gereksiz hâllerde doğrudan); süre sonunda ifa gerçekleşmezse alacaklı, ya aynen ifa ile birlikte gecikme tazminatı isteyebilir, ya ifadan vazgeçip ifa yerine tazminat (olumlu/müspet zarar) talep edebilir, ya da sözleşmeden dönebilir.

Uygulamada durum

Sözleşmeden dönme hâlinde taraflar, birbirlerine vermiş oldukları edimleri geri verir (karşılıklı iade); ayrıca dönen taraf, dönme yüzünden uğradığı zararın (olumsuz/menfi zarar) giderilmesini isteyebilir. Buna karşılık “ifa yerine tazminat” seçeneğinde sözleşme ayakta kalır ve alacaklı, sözleşme hiç ihlal edilmeseydi içinde bulunacağı duruma (olumlu zarar) göre tazminat ister. Bu nedenle hangi seçeneğin seçildiği, talep edilebilecek zarar kalemlerini değiştirir.

Seçimlik hakların kullanımı, kural olarak karşı tarafa yöneltilen bir irade beyanıyla gerçekleşir. Verilen süre ve temerrüdün koşulları, sonradan ispat açısından önem taşıdığından yazılı biçimde belgelenmelidir.

Seçimlik haklardan biri kullanıldıktan sonra ondan dönülmesi sınırlıdır; örneğin dönme tercih edilmişse kural olarak artık aynen ifa istenemez. Bu nedenle hangi seçeneğin kullanılacağına baştan ve dikkatle karar verilmelidir.

Pratik sonuç

Karşı tarafın temerrüdünü ve verdiğiniz süreyi belgeleyin; dönme iradenizi yazılı olarak bildirin. İade ve zarar taleplerinizi doğru kurmak için, hangi seçimlik hakkın lehinize olduğunu bir avukatla değerlendirmeniz önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.