Geri Kazanım Katılım Payı (GEKAP) ve Sıfır Atık: Beyan Yükümlülüğü ve Cezalar
Ambalajlı ürün satan veya ithal eden işletmeler için Geri Kazanım Katılım Payı (GEKAP), düzenli takip gerektiren bir mali yükümlülüktür. Beyanın ihmali ağır idari para cezalarına dönüşebilir. Bu rehberde GEKAP'ın kapsamını, beyan sürecini ve Sıfır Atık yükümlülüklerini açıklıyoruz.
Yasal Dayanak
GEKAP'ın temeli 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ek 11. maddesi ile Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik'tir. Tutarlar, her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; 2026 yılı tutarları da bu çerçevede güncellenmiştir. Düzenleme, Sıfır Atık Yönetmeliği ile bütünlük içinde işler ve 'genişletilmiş üretici sorumluluğu' ilkesine dayanır.
Konu Nedir?
GEKAP; plastik poşet, lastik, akümülatör, pil, madeni ve bitkisel yağ, ilaç, elektrikli-elektronik eşya ile ambalaj ve içecek ambalajı gibi ürünleri piyasaya süren veya ithal eden işletmelerin, atık yönetim maliyetine katılımıdır.
Önemli bir nokta: e-ticaret gönderilerinde kullanılan kargo poşeti, kutu ve koliler de 'piyasaya sürülen ambalaj' sayılır ve GEKAP'a tabidir.
Kimleri Etkiler?
- Ambalajlı ürün piyasaya süren üretici ve ithalatçılar
- Plastik poşet satan satış noktaları
- Kendi sitesinden veya pazaryerlerinden satış yapan e-ticaret işletmeleri
Pratik Adımlar
- Piyasaya sürülen ürün ve ambalaj envanterinin doğru çıkarılması
- GEKAP beyannamesinin üçer aylık dönemler hâlinde vergi dairesine elektronik ortamda verilmesi
- Güncel tebliğdeki birim tutarlar üzerinden ödemenin yapılması
- Eşik üzerindeki işletmelerde beyanların çevre görevlisi ve muhasebe sorumlusunca onaylanması
- Zorunlu olan işletmelerde Sıfır Atık Belgesi yükümlülüklerinin yerine getirilmesi
Hukuki Riskler
GEKAP beyannamesini hiç vermeyen veya eksik/yanlış beyan eden işletmelere 2872 sayılı Kanun uyarınca yüksek tutarlı idari para cezası uygulanır. Ödenmeyen katılım payları ayrıca gecikme faiziyle birlikte tahsil edilir.
Sonuç ve Tavsiye
GEKAP'ta cezayla karşılaşmamanın yolu, kapsamdaki ürün ve ambalajları eksiksiz tespit etmek ve dönemsel beyanı hiç aksatmamaktır. Özellikle e-ticaret yapan işletmelerin kargo ambalajlarını da hesaba katması gerekir. Süreci bir çevre danışmanı ve mali müşavirle birlikte yürütmeniz önerilir.