Yaşlılık döneminde bakımını güvence altına almak isteyen kişiler, çoğu zaman bir taşınmazını “kendisine ölünceye kadar bakması” karşılığında bir yakınına ya da üçüncü bir kişiye devreder. Bu işlem hukukta “ölünceye kadar bakma sözleşmesi” olarak adlandırılır. Bu rehberde sözleşmenin ne olduğunu, nasıl yapıldığını ve mirasçıların buna nasıl itiraz edebileceğini sade bir dille açıklıyoruz.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nedir?
Türk Borçlar Kanunu’nun 611. maddesine göre bu sözleşme; bir tarafın (bakım borçlusu) diğer tarafı (bakım alacaklısı) ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bir taşınmazını ona devretmeyi üstlendiği sözleşmedir. Bakım; barınma, beslenme, giyim, hastalıkta tedavi ve manevi destek gibi yükümlülükleri kapsar. Sözleşme iki tarafa da borç yükleyen, karşılıklı (ivazlı) bir sözleşmedir; yani bir bağış değildir.
Nasıl Yapılır? (Şekil Şartı)
Bu sözleşme sıradan bir kâğıtla yapılamaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 612. maddesi uyarınca, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin miras sözleşmesi şeklinde, yani resmi vasiyetname düzenlenmesindeki usule uyularak yapılması gerekir. Bu da sözleşmenin sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş bir görevli önünde ve iki tanığın katılımıyla düzenlenmesi anlamına gelir. Bu resmi şekle uyulmadan yapılan sözleşme geçersizdir ve buna dayanılarak tapu devri ya da tapu iptali-tescil istenemez. (Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumunca yapılırsa yazılı şekil yeterlidir.)
Mirasçılar İtiraz Edebilir mi? (Muvazaa ve Tenkis)
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi karşılıklı bir sözleşme olduğundan, kural olarak mirasçıların saklı pay hesabına dâhil edilmez ve tenkise tabi tutulmaz. Ancak iki istisna vardır:
- Muris muvazaası (mal kaçırma): Görünürde bakma sözleşmesi yapılmış, ama gerçekte amaç bağış yoluyla mirasçılardan mal kaçırmaksa, mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir. Yargıtay bu değerlendirmede; miras bırakanın yaşını ve sağlık durumunu, gerçekten bir bakım ihtiyacının bulunup bulunmadığını ve devredilen malın tüm malvarlığına oranını birlikte inceler. Kişinin tek ya da en değerli taşınmazını devretmesi, muvazaa yönünde önemli bir belirti sayılabilir (İçtihadı Birleştirme Kararı, 01.04.1974, 1974/1 E., 1974/2 K.; Hukuk Genel Kurulu, 2017/1-1211 E., 2019/377 K.; 1. Hukuk Dairesi, 2019/3047 E., 2021/2046 K.).
- Tenkis: Sözleşme muvazaalı olmasa bile saklı paylı mirasçıların paylarını zedeliyorsa, koşulları varsa tenkis talep edilebilir.
Bakım Yapılmazsa Ne Olur?
Bakım borçlusu yalnızca tapuyu devralıp bakım yükümlülüğünü yerine getirmezse, bakım alacaklısı sözleşmeyi feshedip taşınmazın iadesini (tapu iptali ve tescil) isteyebilir; bakım alacaklısı vefat etmişse bu hak mirasçılarına geçer. Tarafların edimleri arasında önemli bir oransızlık varsa, altı ay önceden bildirimde bulunmak koşuluyla sözleşme feshedilebilir (TBK m.616). Önemli bir nokta: Bakılmadığını ileri sürme hakkı kural olarak bakım alacaklısına aittir; bu nedenle sözleşmenin resmi şekilde, dengeli ve açık biçimde düzenlenmesi büyük önem taşır. Uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
