Çoğu kişi “istifa edersem kıdem tazminatımı kaybederim” diye düşünür. Bu kural olarak doğrudur; ancak kanun bazı özel hâllerde, işçi kendi isteğiyle ayrılsa bile kıdem tazminatı hakkı tanır. Bu rehberde istifaya rağmen kıdem tazminatı alınabilen başlıca durumları — evlilik, askerlik ve emeklilik — sade bir dille açıklıyoruz.
Genel Kural ve İstisnaları
Kıdem tazminatına ilişkin esas düzenleme, hâlen yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir. Kural olarak kendi isteğiyle (haklı bir nedene dayanmadan) istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak aşağıdaki özel hâllerde, işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıllık kıdeminin bulunması şartıyla kıdem tazminatı doğar. Bu hâllerin ortak özelliği, işçi ayrılışını kendisi başlatsa da kanunun bu ayrılışı korumaya değer bulmasıdır.
Kadının Evlilik Nedeniyle Ayrılması
Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde, evlilik gerekçesiyle kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirirse kıdem tazminatına hak kazanır. Bunun için talebin yazılı bir dilekçeyle ve evlilik belgesi sunularak yapılması beklenir. Bir yıllık süre geçtikten sonra yapılan ayrılışlarda bu hak kullanılamaz. İşçinin daha sonra başka bir işte çalışmaya başlaması ise bu hakkı etkilemez.
Erkek İşçinin Askerlik Nedeniyle Ayrılması
Muvazzaf askerlik görevi nedeniyle işten ayrılan erkek işçi de kıdem tazminatına hak kazanır. Bu, işçiye tanınmış haklı bir ayrılma sebebidir. Sevk belgesinin işverene sunulması, ayrılışın askerlik nedenine dayandığını ortaya koyması bakımından yararlıdır.
Emeklilik veya Prim Şartını Doldurma
İşçi; yaşlılık, emeklilik ya da malullük aylığı bağlanması amacıyla işten ayrılırsa kıdem tazminatına hak kazanır. Bunun yanında, emeklilik için gereken yaşı doldurmasa bile, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını tamamlamış olan işçi de kıdem alabilir. Uygulamada en sık kullanılan ölçüt, en az on beş yıl sigortalılık ve üç bin altı yüz gün prim koşulunu (506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesi) sağlamaktır. Bu durumda işçinin, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan alacağı “kıdem tazminatı alabilir” yazısına dayanarak ayrılması gerekir (1475 sayılı Kanun m.14; Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2014/17191 E., 2015/29550 K.).
Önemli Noktalar ve Başvuru
Bu hâllerde işçi kıdem tazminatı alır, ancak ihbar tazminatı söz konusu olmaz; işçi ihbar öneli tanımak, işveren de işçiden ihbar tazminatı istemek zorunda değildir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 1990/9-37 E., 1990/82 K.). İşçinin ölümü hâlinde ise kıdem tazminatı, yasal mirasçılarına payları oranında ödenir. Uygulamada en sık yapılan hata, dilekçeye yalnızca “istifa ediyorum” yazıp ayrılma sebebini (evlilik, askerlik, emeklilik) belirtmemektir; bu durumda kıdem talebi ispat sorunuyla karşılaşabilir. Bu nedenle ayrılma sebebi dilekçede açıkça yazılmalı, emeklilikte ise önce Sosyal Güvenlik Kurumu yazısı alınmalıdır. Uyuşmazlık hâlinde, zorunlu arabuluculuğun ardından İş Mahkemesinde dava açılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
