Aşırı Yararlanma (Gabin) ve Sözleşmenin Geçersizliği (TBK 28)

Sözleşme özgürlüğü, tarafların edimlerini serbestçe belirlemesine imkân tanır; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Bir tarafın zayıf durumundan yararlanılarak yaratılan aşırı dengesizlikler, hukuken korunmaz.

Kanun ne diyor?

Türk Borçlar Kanunu m. 28, “aşırı yararlanma (gabin)” hâlini düzenler. Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa ve bu oransızlık, zarar görenin darda kalmasından, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak yaratılmışsa; zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşmeyle bağlı olmadığını ileri sürerek verdiğini geri isteyebilir ya da edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini (sözleşmenin düzeltilmesini) talep edebilir.

Uygulamada durum

Gabinin varlığı için yalnızca edimler arasındaki oransızlık yetmez; karşı tarafın, zarar görenin zayıf durumundan bilerek yararlanması (sömürü unsuru) da aranır. Bu hak, zarar görenin durumunun (darda kalma vb.) etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından başlayarak belirli bir süre içinde kullanılır. Süre hak düşürücü niteliktedir.

Modern yaklaşım, sözleşmeyi tümden geçersiz kılmak yerine, mümkünse oransızlığı gidererek ilişkiyi ayakta tutmayı (düzeltme) önceler. Böylece zarar gören korunurken, sözleşmenin geçerli kısmı muhafaza edilebilir.

Gabinde, sözleşmeyle bağlı olmama ya da oransızlığın giderilmesi seçeneği zarar görenin yararınadır. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, zarar görenin durumun etkisi geçer geçmez harekete geçmesi önem taşır.

Pratik sonuç

Edimler arasındaki açık oransızlığı ve içinde bulunduğunuz zor durumu ortaya koyan delilleri toplayın; süreye dikkat edin. Sözleşmeden kurtulma ya da düzeltme talebinizi doğru kurmak için bir avukata danışmanız yerinde olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.