Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ceza yargılamasında sanığa “ikinci bir şans” tanıyan ve uygulamada en sık başvurulan kurumlardan biridir. Anayasa Mahkemesi’nin bu kurumu yeniden iptal etmesi, ceza hukuku uygulamasında önemli bir dönüm noktası oluşturuyor.
HAGB nedir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenen HAGB; yargılama sonunda hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması gibi şartların varlığında, mahkemenin hükmü açıklamayıp belirli bir denetim süresine bağlamasıdır. Denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa dava düşer ve hüküm sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz.
İptal kararı
Anayasa Mahkemesi, 10 Temmuz 2025 tarihli ve E:2024/98, K:2025/149 sayılı kararıyla, CMK’nın 231. maddesinde HAGB’yi düzenleyen fıkraları -özellikle 5. fıkranın birinci cümlesi ve buna bağlı olarak uygulama imkânı kalmayan hükümleri- iptal etti. Karar, Trabzon 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin başvurusu üzerine verildi. İptal hükmünün, Resmî Gazete’de yayımından dokuz ay sonra (30 Eylül 2026) yürürlüğe girmesine karar verildi.
Gerekçenin özü
Mahkemenin değerlendirmesinde öne çıkan başlıklar şunlardır: HAGB’nin sanığı fiilen istinaf kanun yolundan peşinen feragate yönlendirmesi; mağdur bakımından yeterli ve etkili bir giderim sağlamaması; ve kurumun mevcut hâliyle “cezasızlık” sonucu doğurarak caydırıcılığı zayıflatması. Mahkeme özellikle, kamu görevlilerinin görevi sebebiyle işlediği işkence, eziyet ve kötü muamele fiilleri bakımından bu sonucun, Anayasa’nın 17. maddesindeki devletin etkili soruşturma yürütme, faile orantılı ceza verme ve mağdura uygun giderim sağlama yükümlülükleriyle bağdaşmadığını vurguladı.
İkinci kez iptal
Bu karar, HAGB’ye ilişkin ilk iptal değildir. Anayasa Mahkemesi, 1 Haziran 2023 tarihli ve E:2022/120, K:2023/107 sayılı kararıyla da aynı maddeyi iptal etmiş (RG: 1 Ağustos 2023); kurum daha sonra yasal değişikliklerle yeniden düzenlenmişti. Yeni iptal, kurumun anayasal sorunlarının sürdüğü yönünde bir değerlendirme olarak okunabilir.
Devam eden dosyalara etkisi
Yürürlük tarihine (30 Eylül 2026) kadar mahkemeler mevcut düzenlemeyi uygulamaya devam eder. Önemli bir yanlış anlama, “iptalle birlikte tüm HAGB kararlarının kendiliğinden ortadan kalkacağı” düşüncesidir; bu doğru değildir. Daha önce verilmiş HAGB kararları, dosyanın aşamasına (kesinleşme, denetim süresi, düşme vb.) göre ayrı ayrı değerlendirilir. Yürürlük sonrasında ise, kanun koyucu yeni bir düzenleme yapmazsa, mahkemelerin yeni HAGB kararı vermesi mümkün olmayacaktır.
Sonuç
HAGB’nin iptali, ceza yargılaması stratejilerini -özellikle istinaf ve kesinleşme yönetimini- doğrudan etkileyecek bir gelişmedir. Sürecin, TBMM’deki olası yeni düzenlemeyle birlikte yakından izlenmesi gerekir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendine özgü koşullarıyla değerlendirilmelidir.