Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): 1974 İçtihadı Birleştirme Kararı

Halk arasında “mirastan mal kaçırma” olarak bilinen muris muvazaası, miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla tapulu bir taşınmazını gerçekte bağışladığı hâlde, tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir.

Dayanak: 1974 İçtihadı Birleştirme Kararı

Muris muvazaası, TMK’da tek bir maddeyle tanımlanmamıştır; kurumun sınırlarını ve uygulama koşullarını çizen temel dayanak, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 01.04.1974 tarihli, E. 1974/1, K. 1974/2 sayılı kararıdır. Bu karar, mirastan mal kaçırma uyuşmazlıklarında tüm mahkemeleri ve Yargıtay dairelerini bağlar. Karara göre, görünüşteki (satış) işlem muvazaa nedeniyle geçersizdir; gizlenen bağış ise mirasçıları zarara uğrattığından, mirasçılar tapu iptal ve tescil davası açabilir. İşlemin temelinde genel muvazaa hükmü (TBK m.19; eski BK m.18) yer alır.

Kimler dava açabilir?

Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasını, saklı payı olsun veya olmasın tüm yasal mirasçılar açabilir. Mirasçılar bu davayı miras bırakanın küllî halefi olarak değil, kendi miras haklarına dayanarak (üçüncü kişi sıfatıyla) açar.

“Mal kaçırma kastı” belirleyicidir

Önemli olan, miras bırakanın gerçekten mal kaçırma kastıyla hareket edip etmediğidir. Nitekim Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin E. 2019/1906, K. 2020/4015 sayılı kararında; miras bırakan sağlığında hak dengesini gözeten, kabul edilebilir ölçüde ve tüm mirasçıları kapsayan bir paylaştırma yapmışsa mal kaçırma kastından söz edilemeyeceği ve 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararının uygulanamayacağı vurgulanmıştır. Ayrıca muris muvazaası kural olarak tapulu taşınmazlar içindir; nakit, döviz veya altının bedelsiz devri için ise genellikle tenkis davası gündeme gelir.

Pratikte ne anlama geliyor?

• Görünüşteki “satış” muvazaalıysa, mirasçılar tapu iptal ve tescil davası açabilir.
• Davayı saklı payı olsun olmasın tüm yasal mirasçılar açabilir.
• Belirleyici unsur mal kaçırma kastıdır; adil paylaştırmada dava reddedilebilir.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Metinde anılan yüksek mahkeme kararları gerçek olup künyeleri (esas/karar numarası ve tarih) UYAP, Lexpera ve resmî karar kaynakları üzerinden doğrulanabilir. İçtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.